درود بر تو :

 و اما چگونگی بوجود آمدن روز طبیعت در ایران

دین زرتشت ، نخستین دین حفظ محیط زیست

دکتر فرهنگ مهر

وسواس ایرانیان زرتشتی در پاک نگاهداشتن آب ، خاک ، هوا و آتش ، زبانزد یونانیان بوده است. هرودوت و گزنفون درباره آن قلمفرسایی کرده و نوشته اند که : ایرانیان هیچ چیز آلوده و کثیفی را در آب نمی ریزند و در پاک نداشتن خاک و زمین مراقبت می کنند.

در دین زرتشت ، هر آنچه که داده ی خداست ، پاک و دوست داشتنی است. تفاوت زیادی است ، میان دین هایی که ماده و تن را شیطانی می دانند و زرتشتیان که آن ها را بخشش خدایی و در خور حمایت می شمرند. این انسان است که نباید ماده را در راه نادرست بکار گیرد.

خداوند ، این جهان شادی آفرین را ، با تمام زیبایی هایش برای بهره برداری و لذت آدمیان آفریده است. همه ی مردمان، در مقام امین باید در حفظ آن بکشوند. ارج گذاری به عناصر طبیعی، اقرار به عظمت خداوندی و دینداری است. داریوش بزرگ در کتیبه بیستون می نویسد: اهورامزدا جهان را آفرید، مزدمان را آفرید، شادی را آفرید و شادی را برای مردمان آفرید.

فرهنگ ایرانی زرتشتی، فرهنگ شادی است. فرهنگ سوگواری، فرهنگ غیر ایرانی است. در یکی از نماز ها، زرتشتیان به سوی چهار جهت زمین نماز می گذارند. معنای آن این است که، خداوند در همه جا حاضر است. خانه خاصی ندارد و همه جا خانه خداست و دیگر آن که، همه ی نعمت های خداوندی را در هر جا باشند، باید ارج گذاشت و حمایت کرد.

علت اینکه زرتشتیان در نماز به سوی روشنایی (نور ، خورشید ، ماه یا آتش) نگاه می کنند این است که روشنایی نماد خداوندی است و هر جا روشنایی است، خرد است، راستی است، مهر است، رسایی است و خدا آنجاست. پیش از اشوزرتشت، ایرانیان ارباب انواع (خدایان سماواتی) را می پرستیدند و به آن ها فدیه می دادند. زرتشت پرستش خدیان گوناگون را نادرست دانست و مردم را به پرستیدن خدای یگانه"اهورامزدا" فراخواند. پس از زرتشت روحانیون که حاضر نبودند به کلی از خدایان پنداری دست بکشند، عده ای از ان ها را با نام ایزد یا فرشته، وارد دین کردند. در این مرحله ایزدان یا فرشتگان، آفریده اهورامزدا هستند و برای آن که منشا اثر باشند، برای هر یک از ان ها وظیفه ای معین کردند و عموما حامی و پشتیبان عناصر و پدیده های طبیعی شدند و به صورت همکاران اهورامزدا در آمدند. اگر تاریخ پیدایش ایزدان و وظایف آن ها را در ادبیات دینی خوب درک کنیم اساس فکر را زیبا می بینیم. شناخت وظایف ایزدان اهمیت محیط زیست و جلوگیری از آلودگی ها را در سنت زرتشتی تاکید می کند. از جمله آناهیتا و آبان، فرشتگان پاسدار آب، آذر و نیریوسنگ فرشته های پاسدار آتش زامیاد فرشته پاسدار زمین و خاک و ویو فرشته پاسدار باد و هوا است . فرشته هایی هم حامی خورشید، ماه، ستارگان و باران اند^۱ و همچنین فرشتگانی مراقب رعایت پاکی، درستی و پیمان داری^۲ هستند. برخی نویسندگان یونان و ایران بعد از اسلام از روی نادانی یا غرض، تعابیر نادرستی از احترام فوق العاده زرتشتیان به عناصر طبیعی نموده اند که بیان یکی دوتا از آنها در اینجا خالی از لطف نیست. احترام فوق العاده زرتشتیان به آتش، از این روست که روشنایی نماد اهورایی است. خوداری زرتشتیان از آلوده کردن آتش « ریختن چیزهای ناپاک و جانوران مزده» روی آتش، برای جلوگیری از آلوده شدن هواست. مساله آلوده کردن محیط زیست^۳ امروز به گونه پیچیده ای اندیشه دانشمندان، شهروندان و کشورمداران را به خود جلب کرده است. در جوانی شنیده بودم عده ای مغرض می گفتند: آتش می سوزاند و آلوده نمی شود! مطلب درست است ولی در اثر سوختن مواد کثیف و سمی، هوا آلوده می شود و سلامت و بهداشت همگانی به خطر می افتد. این آتش پرستی نیست! در هیچ جا در اوستا خداوند به صورت آتش ظاهر نشده است. در حالی که "یـَهوِه" خدای یهود از درون کوه سینا با پیامبر یهود صحبت می کند. در اسلام هم الله نور آسمان ها و زمین دانسته شده است. در همه ادیان، نور نشانه خدایی است، بودن آن که نسبت آتش پرستی به آنان داده شود.

موضوع دیگر، استفاده از دخمه برای مردگان است. دخمه یا آن گونه که فرنگی ها می گویند برج سکوت، موضوعی خیال انگیزی برای نویسندگان خارجی شده است. "دخمه" یکی از راه های رهایی از بدن مرده است. در بین زرتشتیان تدفین هم معمول بوده است.

دخمه در بالای کوه دور از شهر می ساختند، جایی که لاشخوران به سادگی و در زمان کوتاهی، گوشت مرده را می خوردند و سپس نگهبانان دخمه، استخوان های مانده را درون چاهی ریخته تیزآب بروی آن می ریختند تا گندزدایی شده و از بین برود...

ـــــــ

که البته موضوع دخمه را من یه جورایی قبول ندارم. چون من میدونم که در زمان های قدیم اگر کسی میمرد جسدش را بالای تپه ای می بردند تا از طبیعت انسانی حیوانات نیز استفاده کنند...

به طبیعت زیبای ایرن ارزش و احترام بگذارید.

در پناه یزدان تندرست ، شاد و پیروز زیوی... بدرود.